AI-geletterdheid regelen: een plan per functie, in vijf minuten

Kort antwoord. Artikel 4 van de AI Act vraagt dat je maatregelen neemt om de AI-geletterdheid van je mensen te ondersteunen, passend bij hun rol en bij de AI die ze gebruiken. Een certificaat of een vast aantal uren is niet nodig. Vastleggen wat je doet is wel verstandig. Wat in de praktijk werkt: per functie bepalen welk niveau nodig is, een korte basistraining voor iedereen, verdieping waar AI besluiten over mensen of geld raakt, en een dossier waarin je vastlegt wie wat heeft gedaan. Met de planner hieronder heb je dat plan in vijf minuten, met echte data en een bewijsdossier dat je in Excel opent.

Wat artikel 4 precies zegt en wat er met de Digital Omnibus in juli 2026 veranderde, lees je in ons stuk over artikel 4. Dit stuk gaat over de uitvoering.

Waarom per functie, en niet één training voor iedereen

De tekst van artikel 4 noemt zelf waar je rekening mee houdt: de kennis, ervaring en opleiding van je mensen, de context waarin de AI wordt gebruikt, en de personen op wie de AI wordt toegepast. Eén e-learning voor het hele bedrijf voldoet daar zelden aan. Een recruiter die AI gebruikt om cv’s te sorteren, heeft andere kennis nodig dan een collega die vergaderingen laat samenvatten. En de directie moet vooral weten waar ze verantwoordelijk voor is.

Daarom werkt de planner met een matrix: per functie en per onderwerp een niveau. Zo train je niemand te veel en niemand te weinig, en kun je per functie uitleggen waarom je dit niveau hebt gekozen.

De drie niveaus

Bewust. Je weet wat AI is en wat het niet kan, je controleert output voordat je die gebruikt, en je weet welke gegevens nooit in een AI-tool horen. Voor iedereen, ook voor wie AI amper gebruikt: AI zit inmiddels in Office, in het CRM en in de phishingmail die er steeds echter uitziet.

Bekwaam. Je gebruikt AI dagelijks en goed: je geeft heldere opdrachten, je weet waar AI in je eigen werk past en waar niet, en je herkent de risico’s in je vakgebied. Voor de meeste kantoorfuncties die AI echt gebruiken.

Expert. Je bouwt of beheert AI, of je gebruikt het bij besluiten over mensen of geld. Je weet hoe bias ontstaat, hoe je menselijk toezicht inricht en wat de AI Act van je toepassing vraagt. Voor IT, en voor HR of finance zodra AI meebeslist.

De negen onderwerpen

1. Wat AI is en niet is: hoe taalmodellen werken en waarom ze overtuigend fout kunnen zijn.
2. Output controleren: hallucinaties herkennen, cijfers en bronnen nalopen.
3. Gegevens en privacy: wat in welke tool mag en wat de AVG vraagt.
4. Goed werken met AI: goede opdrachten geven en AI inpassen in het eigen werk.
5. Risico’s en bias: hoe AI mensen ongelijk kan behandelen.
6. Regels: het eigen AI-beleid en de AI Act, vertaald naar de functie.
7. Beveiliging en misbruik: deepfakes, AI-phishing en prompt injection.
8. Toezicht en verantwoording: ingrijpen bij fouten, logs en incidenten melden.
9. Bouwen en beheren: evaluaties, monitoring en veilige koppelingen.

Het plan van 90 dagen

De Autoriteit Persoonsgegevens beschrijft in haar handreiking Aan de slag met AI-geletterdheid een cyclus van vier stappen: in kaart brengen, doel bepalen, uitvoeren en evalueren. Het plan uit de planner volgt die cyclus en zet er data onder:

1. Week 1: in kaart brengen. Een register van de AI-tools die er draaien, ook gratis en privé-accounts.
2. Week 2: doel bepalen. Het niveau per functie vastleggen, en het AI-beleid vaststellen waar de training op leunt.
3. Dag 15 tot 45: basistraining. Voor iedereen, één tot twee uur, met het eigen beleid als rode draad.
4. Dag 46 tot 75: verdieping. Workshops met eigen casussen voor de functies die AI dagelijks of bij besluiten gebruiken.
5. Dag 76 tot 90: evalueren en vastleggen. Een korte toets, het dossier compleet, en wat je volgend jaar anders doet.

Daarna herhaal je de cyclus elk jaar. Tools, regels en collega’s veranderen sneller dan je denkt.

Wat er in het bewijsdossier hoort

Volgens de vragen en antwoorden van de Europese Commissie is een certificaat niet nodig en volstaat een intern overzicht van trainingen en instructies. Een goed dossier beantwoordt per functie vijf vragen: wie, welk niveau, welke onderwerpen, wanneer en hoe je het aantoont. Dat laatste kan een presentielijst zijn, een e-learningregistratie of een korte toets, zoals onze AI-geletterdheid quiz. Het dossier uit de planner heeft die kolommen al, plus ruimte voor de datum van afronding.

Vier fouten die we vaak zien

Eén e-learning voor iedereen. Makkelijk in te kopen, maar de recruiter en de developer leren er niets van wat hun risico’s verkleint.

Alleen IT trainen. Artikel 4 gaat over iedereen die namens je met AI werkt, ook freelancers en stagiairs. De meeste risico’s zitten bij gewone gebruikers.

Eén keer en klaar. Wie in 2025 is getraind, weet niets van de tools en regels van nu. Plan een jaarlijkse opfrissing.

Geen bewijs. Een training zonder registratie kun je tegenover een toezichthouder niet aantonen. Houd het dossier bij terwijl je traint, niet achteraf.

Veelgestelde vragen

Hoeveel uur training is verplicht?

Geen. De wet noemt geen aantal uren. De planner geeft een richtlijn per persoon voor het eerste jaar, afgeleid van het niveau per onderwerp. Voor de meeste gebruikers komt dat neer op een paar uur.

Geldt het ook voor freelancers en stagiairs?

Ja. Artikel 4 gaat over je personeel en over andere personen die namens jou met AI werken. Neem ze op in het plan en in het dossier.

We gebruiken AI bijna niet. Moeten we dan toch iets doen?

Waarschijnlijk wel. AI zit in Office, in je CRM en in je e-mail, en je mensen krijgen te maken met AI-phishing en deepfakes. Een korte bewustwordingssessie is dan een passende maatregel.

Moet ik een AI-officer aanstellen?

Nee, dat is niet verplicht. Wel moet iemand eigenaar zijn van het plan en het dossier. In het AI-beleid leg je vast wie dat is.

Wie controleert dit, en wat als ik niets doe?

In het conceptwetsvoorstel voor de Uitvoeringswet AI-verordening houdt de Autoriteit Persoonsgegevens toezicht op artikel 4, met de AFM en DNB voor financiële instellingen. Een boete staat er niet op. Schiet je tekort, dan kan de toezichthouder, zodra die wet geldt, een last onder dwangsom opleggen: een opdracht met een termijn, en pas daarna kost het geld.