Waarom AI in de bouw nu pas begint te landen, terwijl de techniek er al jaren is

Kort antwoord. De bouw staat al sinds 2017 bekend als een van de minst gedigitaliseerde sectoren ter wereld, en de productiviteit in de bouw groeide wereldwijd tussen 2000 en 2022 met slechts 10%, tegenover ongeveer 50% voor de totale economie (McKinsey, 2024). Toch komt er beweging: investeerders stopten tussen 2020 en 2022 wereldwijd zo’n 50 miljard dollar in bouwtechnologie, 85% meer dan in de drie jaar daarvoor (McKinsey, 2023). In Nederland blijft het AI-gebruik in de bouw achter: 8,9% van de bedrijven in de bouwnijverheid gebruikte in 2024 AI, tegen 22,7% van alle bedrijven (CBS). De techniek bestaat dus al lang. Onze verklaring: AI begint pas te landen nu het wordt ingezet op het werk zelf, zoals de calculatie en de werkvoorbereiding, in plaats van alleen ernaast.

Hoe lang loopt de bouw al achter?

Het bekendste onderzoek hiernaar is Reinventing Construction: A Route to Higher Productivity van het McKinsey Global Institute uit 2017. Daarin staat de bouw te boek als een van de minst gedigitaliseerde sectoren ter wereld: in de Verenigde Staten op één na de laagste van alle sectoren, in Europa helemaal onderaan. De arbeidsproductiviteit in de bouw groeide over twee decennia gemiddeld 1% per jaar, tegenover 2,8% voor de wereldeconomie en 3,6% voor de maakindustrie. Minder dan een kwart van de bouwbedrijven hield de productiviteitsgroei van de eigen nationale economie bij.

Een vervolgstuk van McKinsey uit 2024 laat zien dat dit geen momentopname was. Tussen 2000 en 2022 groeide de productiviteit in de bouw wereldwijd met slechts 10%, tegenover ongeveer 50% voor de totale economie. In de Verenigde Staten daalde de productiviteit in de bouw tussen 2000 en 2021 zelfs met gemiddeld 2% per jaar, terwijl die in China met 4% per jaar groeide.

Waarom loopt de bouw achter?

Een paar oorzaken komen in vrijwel elk onderzoek terug:

Historisch lage IT-investeringen. Bouwbedrijven besteedden historisch minder dan 1% van hun omzet aan IT, aldus McKinsey.

Een gefragmenteerde markt. De Nederlandse bouw telt bovengemiddeld veel kleine bedrijven, terwijl juist grote bedrijven meer bezig zijn met digitalisering, schrijft ABN AMRO in 2024.

Kennis en cultuur. Bouwend Nederland noemde cultuurverandering, hoge investeringskosten en een gebrek aan digitale kennis binnen het bedrijf als grootste knelpunten. ABN AMRO neemt die bevindingen over.

Tijdsdruk en krappe budgetten. Werken met krappe budgetten en onder tijdsdruk laat weinig ruimte voor een cultuur waarin mensen durven te experimenteren. Tijdsdruk is volgens een eerdere ABN AMRO-enquête ook de meest genoemde oorzaak van faalkosten in de bouw.

Wat er nu verandert

Er zijn concrete signalen dat er beweging in zit:

• Investeerders stopten tussen 2020 en 2022 wereldwijd zo’n 50 miljard dollar in bouwtechnologie (AEC-tech), 85% meer dan in de drie jaar daarvoor, blijkt uit From start-up to scale-up van McKinsey (2023).
• In Nederland groeide het aandeel werknemers op de bouwplaats dat dagelijks een digitaal systeem gebruikt van 43% in 2018 naar 53% in 2022. Dat blijkt uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van TNO, zoals geanalyseerd door ABN AMRO.
• 33% van de bouwbedrijven zet digitale systemen in voor Building Information Modeling (BIM), volgens onderzoek van Bouwend Nederland dat ABN AMRO aanhaalt.

Tegelijk blijft de bouw achter in AI. Landelijk gebruikte 22,7% van de Nederlandse bedrijven met tien of meer werkzame personen in 2024 een vorm van AI, tegenover circa 14% in 2023. In de bouwnijverheid lag dat in 2024 op 8,9%, een van de laagste percentages van alle bedrijfstakken (CBS, 2025). De bouw profiteert dus minder van de AI-versnelling dan de rest van het bedrijfsleven, ook al staat de sector wereldwijd volop in de belangstelling van investeerders. Meer cijfers over AI in het Nederlandse bedrijfsleven lees je in de staat van AI in het Nederlandse mkb.

Waarom het nog niet écht geland is

De productiviteitscijfers laten zien dat de investeringen nog niet tot een duidelijke sprong in productiviteit hebben geleid. McKinsey wijst in 2024 op een verklaring: de inzet van technologie in de bouw was vooral gericht op controle, en minder op productiviteit.

Onze lezing daarvan, en dat is onze interpretatie, niet die van McKinsey: veel tools volgen het werk, met voortgangsregistratie, dashboards en rapportages, maar nemen het onderliggende werk niet over. Denk aan de calculatie, de werkvoorbereiding en de overdracht tussen systemen. Daar zit het handwerk, en daar ontstaan ook veel faalkosten.

Dat is het gat tussen ‘de techniek bestaat’ en ‘het werkt op de vloer’. Geld en aandacht zijn er inmiddels, maar de meeste tools kijken toe in plaats van mee te werken. Daarom begint AI in de bouw nu pas te landen: niet omdat de technologie nieuw is, maar omdat ze nu pas wordt toegepast op de plekken waar het echte handwerk zit. Dat vraagt wel iets van de basis: projectdata die op één plek klopt, met een datafundament, en systemen die met elkaar praten, door systemen te koppelen. Lees ook waarom zoveel AI-projecten niets opleveren.

Wat dat concreet betekent voor aannemers, installateurs en onderaannemers, lees je op AI in de bouw. Voor Rotterdam en Rijnmond: AI voor bouwbedrijven in Rotterdam, met een uitgewerkt voorbeeld van calculatie-AI voor STABU- en RAW-bestekken. Dat is een voorbeeldscenario, geen klantcase.

Bronnen

• McKinsey Global Institute, Reinventing Construction: A Route to Higher Productivity (2017)
• McKinsey, From start-up to scale-up: Accelerating growth in construction technology (2023)
• McKinsey, Delivering on construction productivity is no longer optional (2024)
• ABN AMRO, Digitalisering in bouw neemt toe, maar nog veel te winnen (april 2024)
• CBS, Gebruik kunstmatige intelligentie (AI) door bedrijven neemt toe (februari 2025)

Veelgestelde vragen

Waarom loopt de bouwsector achter met digitalisering?

Vooral door historisch lage IT-investeringen (minder dan 1% van de omzet), een gefragmenteerde markt met veel kleine bedrijven, een gebrek aan digitale kennis, en krappe marges en tijdsdruk die weinig ruimte laten om te experimenteren.

Hoeveel bouwbedrijven in Nederland gebruiken AI?

Volgens het CBS gebruikte in 2024 8,9% van de bedrijven in de bouwnijverheid met tien of meer werkzame personen een vorm van AI. Over alle bedrijfstakken was dat 22,7%. De bouw hoort daarmee bij de sectoren met het laagste AI-gebruik.

Verandert dit nu?

Ja. Wereldwijd ging er tussen 2020 en 2022 zo’n 50 miljard dollar naar bouwtechnologie, 85% meer dan in de drie jaar daarvoor (McKinsey, 2023). In Nederland groeide het aandeel bouwplaatsmedewerkers dat dagelijks een digitaal systeem gebruikt van 43% in 2018 naar 53% in 2022.

Waarom heeft die investering nog niet tot meer productiviteit geleid?

Volgens McKinsey (2024) was de inzet van technologie in de bouw vooral gericht op controle, en minder op productiviteit. Onze interpretatie: de meeste tools volgen het werk, maar nemen het onderliggende werk, zoals calculatie, werkvoorbereiding en de overdracht tussen systemen, nog niet over.